කැලිස්ටෝ සහ ආකස්

ඈත අතීතයේ ග්‍රීසියේ ආකේඩියා නම් කඳුකර ප්‍රදේශයේ කැලිස්ටෝ නමින් ඉතාමත් රූමත් තරුණියක් ජීවත් වුණා. ඇය දඩයමට අධිපති ආටෙමිස් දේවඟනගේ සමීපතම මිතුරියක්. කිසිම දිනක විවාහ නොවී, සදහටම නිදහස්ව ජීවත් වන බවට ඇය දේවඟන ඉදිරියේ පොරොන්දු වී සිටියා.

ඇය දවස පුරාම ඇගේ රිදී දුන්නත් අතැතිව ඝන වනාන්තර පුරා දුව පනිමින් සතුටින් කාලය ගත කළා. ඇගේ රූපශ්‍රීය කෙතරම්ද යත්, ඇය පිළිබඳ තොරතුරු ඔලිම්පස් කන්දේ වැඩසිටි ප්‍රධාන දෙවියන් වන සියුස්ගේ කනට පවා වැටුණා.

එක් දිනක් කැලිස්ටෝ වනාන්තරයේ සෙවන ඇති තැනක විවේක ගනිමින් සිටියදී සියුස් දෙවියන් ඇයව දැක්කා. ඇගේ රූපයට වශී වූ සියුස්, තමන්ගේ සැබෑ ස්වරූපයෙන් ගියහොත් ඇය බිය වී පලා යනු ඇතැයි සිතුවා. ඒ නිසා සියුස් දෙවියන් තමන්ගේ දිව්‍යමය බලයෙන් ආටෙමිස් දේවඟනගේ ස්වරූපය මවාගෙන කැලිස්ටෝ ඉදිරියට පැමිණියා. තමන් රැවටීමට ලක්ව ඇති බව කැලිස්ටෝ තේරුම් ගන්නා විට සියල්ල සිදුවී හමාරයි.

මාස කිහිපයකට පසු කැලිස්ටෝ තම පොරොන්දුව කඩ කර ඇති බව දැනගත් ආටෙමිස් දේවඟන දැඩි සේ කෝපයට පත්ව ඇයව වනාන්තරයෙන් පලවා හැරියා. හුදකලා වූ, සිත් තැවුලට පත් කැලිස්ටෝ වනාන්තරය තුළදී ලස්සන පිරිමි දරුවෙකු බිහි කළා. ඇය ඔහුට ආකස් කියා නම තැබුවා.

නමුත් ඇගේ දුක්ඛිත කාලය එතැනින් ඉවර වුණේ නැහැ. සියුස් දෙවියන්ගේ බිරිඳ වූ හේරා දේවඟනට මේ දරුවා ගැන ආරංචි වී ඇය දැඩි ඊර්ෂ්‍යාවකින් සහ ක්‍රෝධයකින් පිරී ගියා. ඇය වනාන්තරයට පැමිණ කැලිස්ටෝගේ කෙස්වැටියෙන් අල්ලා ඇයව බිම ඇද දමා දඬුවම් කළා.

කැලිස්ටෝ සමාව ඉල්ලා හඬා වැටෙද්දීම, ඇගේ දෑත් පුරා ඝන, කළු පැහැති ලොම් වැවෙන්නට පටන් ගත්තා. ඇගේ ඇඟිලි උල් වූ නියපොතු බවට පත්වුණා. ඇය කතා කරන්නට උත්සාහ කරන විට ඇගේ මුවින් පිටවුණේ බියකරු ගර්ජනාවක් විතරයි. හේරා දේවඟන ඇයව යෝධ වලසෙකු බවට පත් කර තිබුණා. ශරීරයෙන් තිරිසනෙකු වුවත්, ඇයට තිබුණේ සංවේදී මිනිස් හදවතක්. ඇය වසර පහළොවක් තිස්සේ දඩයක්කාරයන්ගෙන් බේරෙමින්, තමන්ගේම බියකරු ස්වරූපයට බියෙන් වනාන්තරයේ හැංගි හැංගි ජීවත් වුණා.

මේ අතරතුර ඇගේ පුත් ආකස් දක්ෂ හා නිර්භීත තරුණ දඩයක්කාරයෙකු ලෙස හැදී වැඩුණා. දිනක් ඔහු වනාන්තරයේ සතුන් දඩයම් කරමින් යන විට, අහම්බෙන් ඔහුගේ මව සැඟවී සිටි කැලෑ රොදට පැමිණියා. කැලිස්ටෝ ක්ෂණයකින් තමන්ගේ පුතාව හඳුනා ගත්තා. මාතෘ සෙනෙහස උතුරා ගිය ඇයට තමන් වලසෙකු බව අමතක වී, පුතාව වැළඳගැනීමේ ආශාවෙන් දෑත් දිගු කරමින් ඔහු දෙසට දිව ගියා.

නමුත් ආකස් දුටුවේ තමන් දෙසට කඩාගෙන පනින බියකරු යෝධ වලසෙක් විතරයි. ඔහු බියට පත්ව, තමන්ගේ දුන්න ගෙන ඊතලයක් මානා කෙලින්ම මවගේ හදවත දෙසට එල්ල කළා.

ආකස් ඊතලය මුදාහැරීමට ඔන්න මෙන්න තිබියදී, සියුස් දෙවියන් අහසේ සිට මේ ඛේදවාචකය දැක්කා. ඔවුන් කෙරෙහි අනුකම්පාව සිතුණු සියුස්, ක්ෂණයකින් මහා සුළි සුළඟක් මැව්වා. ඒ සුළඟින් මවත් පුතුවත් එකවරම අහසට ඇදලා ගත්තා. අහසේදී සියුස් ආකස්වත් කුඩා වලසෙකු බවට පත් කළේ ඔහුට මව සමඟ සිටීමට ඉඩ සලසමිනුයි. ඉන්පසු ඔවුන් දෙදෙනාව ආරක්ෂිතව තරු අතර රඳවන්නට සිතූ සියුස්, වලසුන් දෙදෙනාගේ කෙටි වල්ගවලින් අල්ලා ඔවුන්ව කරකවා අහසට විසි කළා. ඔවුන් ඉතා බරින් වැඩි නිසා, විසි කරන විට ඔවුන්ගේ වල්ගා දිගු වී ඇදී ගියා. අහසේ සිටින වලසුන්ට දිගු වල්ගා තිබෙන්නේ ඒ නිසයි.

කැලිස්ටෝ මහ වලසා (Ursa Major) තරු රටාව බවටත්, ආකස් සුළු වලසා (Ursa Minor) තරු රටාව බවටත් පත්වුණා. නමුත් ඔවුන් අහසට ගිය පසුත් හේරා දේවඟනගේ ඊර්ෂ්‍යාව නිවුණේ නැහැ. ඇය මුහුදට අධිපති දෙවියන් හමුවී, මේ වලස් යුවළට කිසිම දිනක විවේකයක් නොදෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියා. ඒ අනුව මුහුදු දෙවියන් අණ කළා මේ තරු රටා දෙකට කිසිම දිනක ක්ෂිතිජයෙන් පහළට ගොස් මුහුදු දියේ ගිලී විවේක ගැනීමට හෝ පැන් බීමට ඉඩ නොදෙන ලෙසයි. අදටත්, උතුරු අහසේ තරු රටා වටා මේ වලස් මවත් පුතුත් කිසිදු විවේකයක් නොලබා සදාකාලිකව රවුමට කැරකෙමින් පවතින්නේ ඒ නිසයි.